Oligarchen van de geest

Onlangs stond er een interview in Vrij Nederland met Wouter Kusters, een filosoof die twee psychoses doormaakte in zijn leven. In het interview stipt Kusters onder andere aan dat het op z’n minst vreemd te noemen is om een psychose plat als ziekte te beschouwen, zelfs betekenis zou hebben en dat pillen voor hem allesbehalve dagelijkse kost zijn.

Hoe verrassend, op internet maakte dat nogal wat heftige reacties los.

Echt fronsen moest ik, toen een heerschap de pillen weigerende Kusters aanraadde om zichzelf van het leven te beroven, zodat hij zijn kind niet voor een hamburger zou aanzien. Om er vervolgens achter aan te slingeren dat een vriend van hem aan kanker was overleden. Dat we even weten wie die goede en de slechte is.

Onwetendheid troef, hetgeen echt ontspoorde op The Post Online, waar ik zag dat nota bene een psychiater, Esther van Fenema, de visie van Kusters afdoet als een simpel verlangen om overal betekenis aan te geven. Ze haalt het in haar hoofd om Kusters duiding van zijn psychose af te doen als was het bijgeloof bij noodweer op een bruiloft.

Nee, Kusters kan dan wel twee psychoses meegemaakt hebben en er ruim twintig jaar analyse op loslaten, feitelijk is zijn visie romantische flauwekul want een psychose is een ziekte die gedachten zinloos ontregelt. Sterker nog, Kusters’ gedachten zou je zelfs als “verhoogde betekenisverlening” kunnen zien, een teken dat een psychose misschien wel aanstaande is.

Hier komt terloops even de klassieke psychiaterspunchline naar voren: “Dat je niet begrijpt dat je ziek bent hoort bij je ziekte.” Geen misverstand over wie de gezonde en de zieke is.

De tragiek van haar betoog is dat Van Fenema Kusters wel de maat neemt, maar zelf ook niet kan afbakenen wanneer psychotische verschijnselen echt een ziekte zijn. Miljoenen mensen horen stemmen, miljarden zijn paranoïde, slechts een fractie krijgt een diagnose. En overigens niets veranderlijker dan diagnoses in de psychiatrie, dat zal ook Van Fenema beamen.

Kortom, psychiaters als Van Fenema hanteren natte vingers als ze schizofrenie of bi-polaire stoornis oordelen. En uiteraard het handboek voor de padvinderij die de psychiatrie heden ten dage nog steeds is: de DSM.

Prima dat Van Fenema een andere visie heeft, maar de absolute waarheden die ze veinst in pacht te hebben lijken mij juist elitair. Als het niet in het medische model past is het kwakzalverij. Laat er geen misverstand over bestaan, de oligarchie van de geestelijke bijstand is compleet met types als Van Fenema en Jomanda. Dresscode witte jas of blauwe jurk, anders kom je niet in de mode.